تیدرۆس ئەدهانۆم گیبریسوس، بەڕێوەبەری گشتیی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، داوای لە چین کرد زانیارییەکانی خۆی لەبارەی سەرچاوەی پەتای کۆرۆنا بڵاوبکاتەوە و ڕایگەیاند، تا ئەوکاتەی ئەمە ڕوودەدات، هەموو گریمانەکان لەسەر مێزەکە دەمێننەوە، ئەوەش دوای زیاتر لە 3 ساڵ لە دەرکەوتنی ڤایرۆسەکە بۆ یەکەمجار.
تێدرۆس لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە سەرچاوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا وتی: بەبێ دەستڕاگەیشتنێکی تەواو بەو زانیاریانەی کە چین هەیەتی، ناتوانیت ئەمە و ئەو بڵێیت.
مادەی ڕیکلام
ئاماژەی بەوەشکرد، “هەموو گریمانەکان لەسەر مێزەکەن، ئەمە هەڵوێستی (WHO)یە، هەر بۆیەش ماوەیەکە داوای هاوکاریمان لە چین کردووە لەم بابەتەدا”، ئاماژەی بەوەشکرد، “ئەگەر هاوکاری بکەن، دەزانین چی ڕوویداوە یان چۆن بووە”. دەستی پێکرد.”
ڤایرۆسەکە بۆ یەکەمجار لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ لە شاری ووهانی چین دۆزرایەوە؛ زۆر کەس گومانی ئەوەیان هەبوو کە لە بازاڕێکی ئاژەڵە زیندووەکاندا بڵاوبووەتەوە پێش ئەوەی لە جیهاندا بڵاوبێتەوە و نزیکەی ٧ ملیۆن کەسی کوشتووە.
سکرتێری گشتی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی تیدرۆس ئەدهانۆم گیبریسوس
زانایانی چینی مانگی ڕابردوو داتای ڕۆژانی سەرەتای پەتای کۆڤید-١٩یان بە شێوەی پوختە لە داتابەیسێکی نێودەوڵەتیدا بارکرد.
بریتی بوو لە زنجیرە بۆماوەییەکان کە لە زیاتر لە هەزار نمونەی ژینگەیی و ئاژەڵدا دۆزراونەتەوە کە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ لە بازاڕی خواردنە دەریاییەکانی هوانان لە شاری ووهان وەرگیراون، کە شوێنی یەکەمین بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنای ناسراوە.
داتاکان دەریانخستووە کە دی ئێن ئەی چەندین جۆری ئاژەڵ، لەنێویاندا سەگی ڕاکۆن، لە نمونە ژینگەییەکاندا هەبووە کە پشکنینەکانیان پۆزەتیڤ بووە بۆ سارس-کۆڤ-٢، ئەو ڤایرۆسەی کە دەبێتە هۆی کۆڤید-١٩، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەوان “بە ئەگەرێکی زۆرەوە میدیا” بوون بۆ گواستنەوەی… نەخۆشییەکە بەپێی تیمێکی توێژەرانی نێودەوڵەتی.
بەڵام لە توێژینەوەیەکی بێ پێداچوونەوەی هاوتادا کە لەم هەفتەیەدا لە ڕۆژنامەی Nature بڵاوکرایەوە، زانایانی سەنتەری چینی بۆ کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشیەکان پرسیاریان لە ئەنجامەکانی تیمە نێودەوڵەتییەکە کرد. ئاماژەیان بەوەشکردووە، ئەو سامپڵانە بەڵگەیان نەخستووەتەڕوو کە ئاژەڵەکان لەڕاستیدا تووشی ڤایرۆسەکە بوون.
هەروەها دوای مانگێک لە گواستنەوەی مرۆڤ بۆ مرۆڤ بۆ یەکەمجار لە بازاڕدا وەرگیراوە. بۆیە ئەگەر ئەنجامی پشکنینەکەش پۆزەتیڤ بێت، ئەوا ئاژەڵەکان دەیانتوانی ڤایرۆسەکە لە مرۆڤەوە بگرن.
ماریا ڤان کێرخۆڤ لە ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، ئەفسەری تەکنیکی بەرپرسیار لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆرۆنا ڕایگەیاند، دوایین زانیارییەکانی چینی هەندێک “ئاماژە”یان لەسەر سەرچاوەی ڤایرۆسەکە خستووەتەڕوو، بەڵام هیچ وەڵامێکیان لەبەردەستدا نییە. ئاماژەی بەوەشکرد، ڕێکخراوەکە لەگەڵ زاناکان کاردەکات بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٩ەوە زیاتر دەربارەی حاڵەتە سەرەتاییەکان بزانن، وەک شوێنی تووشبووانی کۆرۆنا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، هێشتا ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی نازانێت کە ئایا هەندێک لە لێکۆڵینەوە پێویستەکان لە چین ئەنجامدراون یان نا.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەروەها ڕێکخراوەکە داوای لە ئەمریکا کردووە داتای ئەسڵی بەدەستبهێنێت کە پشتگیری لە توێژینەوەیەکی ئەم دواییەی وەزارەتی وزەی ئەمریکا ئەنجامداوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە دزەکردنی تاقیگە لە چین پێدەچێت هۆکاری بڵاوبوونەوەی پەتای Covid-19 بێت.
