ڕۆژنامەی ئیندیپێندنت ئاشکرای کردووە کە زاناکان یەکەمین ڤاکسینی ڤایرۆسی نیپا لە جیهاندا تاقی دەکەنەوە، هەروەها هەمان تەکنەلۆژیای ڤاکسینی کۆرۆنا بەکاردەهێنن کە ڤاکسینی ئۆکسفۆرد بەکاریدەهێنن، زاناکانیش هەڵسەنگاندن بۆ ئەوە دەکەن کە ئایا یەکەم ڤاکسینی ڤایرۆسی نیپا لە جیهاندا سەلامەت و کاریگەرە یان نا.

 زانایانی ئۆکسفۆرد هەڵسەنگاندن بۆ ئەوە دەکەن کە ئایا دەتوانرێت تەکنەلۆژیای پشت ڤاکسینی کۆرۆنا بەکاربهێنرێت بۆ پاراستنی مرۆڤ لە ڤایرۆسی کوشندە نەبا.

 ئەگەر تاقیکردنەوە کلینیکیەکان سەرکەوتوو بن، ئەوە دەبێتە یەکەم ڤاکسین تا ئێستا بۆ ئەم نەخۆشییە، هەفتەی ڕابردووش خەڵک دەستیان کرد بە وەرگرتنی ڤاکسینەکە لە زانکۆی ئۆکسفۆرد وەک بەشێک لە یەکەم تاقیکردنەوەی مرۆڤ بۆ ڤاکسینە نوێیەکە، وەک چۆن حاڵەتەکانی ڤایرۆسی نیپاش دەتوانن وابن کوشندە.

 پرۆفیسۆر سارا گیلبێرت، پەرەپێدەری ڤاکسینی کۆرۆنا، ڕایگەیاند، کارکردن لەسەر ڤاکسینی نیپا لە ساڵی 2017 دەستیپێکردووە و لە کاتی قەیرانی کۆرۆنادا بۆ ماوەیەکی کاتی ڕاگیراوە، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی نیپا زیاتر لە باشووری ئاسیا دەبینرێت و ڤایرۆسەکە دەتوانێت لە 75%ی کوشندە بێت لە حاڵەتەکان.

 ڤایرۆسی نیپا لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە، وەک شەمشەمەکوێرە یان بەراز، یان خۆراکە پیسبووەکان، هەروەها دەتوانرێت ڕاستەوخۆ لە مرۆڤەوە بۆ مرۆڤ بگوازرێتەوە.

 ڕۆژنامەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، لە مرۆڤدا دەبێتە هۆی هەوکردنی توندی کۆئەندامی هەناسەدان و هەوکردنی مێشکی کوشندە (ئاوسانی مێشک)، بۆ یەکەمجار 25 ساڵ لەمەوبەر ڤایرۆسەکە دەستنیشانکرا، بەڵام لەئێستادا هیچ چارەسەرێک یان ڤاکسینێک لەبەردەستدا نییە بۆ یارمەتیدان لەکاتی دەرکەوتنی پەتاکە، بەڵام نوێیە ڤاکسین، ChAdOx1 NipahB، دەتوانێت یەکەم بێت ئەگەر بگاتە چاوەڕوانییەکانی سەلامەتی و کاریگەری، دەشڵێت، “کارەکانمان لە پەرەپێدانی ڤاکسینی کۆرۆنا ئێستا یارمەتیدەرمان دەبێت بۆ ئامادەکردنی ڤاکسینی نیپا، دڵنیابوون لەوەی ئامادەین بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ئەم نەخۆشییە وێرانکەرە لە داهاتوودا”.

 پرۆفیسۆر سارا گیلبێرت، زانا لە زانکۆی ئۆکسفۆرد کە ڤاکسینی کۆرۆنای دروستکردووە، ڕایگەیاندووە، نزیکەی ٥١ کەس لە تەمەنی ١٨ بۆ ٥٥ ساڵیدا بەشداری تاقیکردنەوەکە دەکەن، کە لەلایەن گروپی ڤاکسینی ئۆکسفۆردەوە سەرپەرشتی دەکرێت و لەلایەن هاوپەیمانی بۆ پەتاکانەوە پارەی بۆ دابیندەکرێت داهێنانەکانی ئامادەکاری (CEPI).

 ڤاکسینەکە بە بەکارهێنانی هەمان تەکنەلۆجیای ڤاکسینی “ڤایرۆسی ڤێکتەر” کە لە زانکۆی ئۆکسفۆرد و ڤاکسینی کۆرۆنا دۆزراوەتەوە پەرەی پێدراوە و پڕۆژەکەش بۆ ماوەی ١٨ مانگ بەردەوام دەبێت، بەو پێشبینییەی کە تاقیکردنەوەی زیاتر لە وڵاتێکدا ئەنجام بدرێت کە ڤایرۆسی نیپای لێکەوتووەتەوە.

 سارا، توێژەری سەرەکی لە پەیمانگای پەتا لە زانکۆی ئۆکسفۆرد دەڵێت: کارەکانی زانکۆی ئۆکسفۆرد لەسەر ڤاکسینی ڤایرۆسی نیپا لە ساڵی ٢٠١٧ دەستیپێکرد، بەڵام لە کاتی پەتای کۆرۆنادا بۆ ماوەیەکی کاتی ڕاگیرا و دەشڵێت، “کارەکانمان لە پەرەپێدانی کۆرۆنا ئێستا ڤاکسین یارمەتیدەرمان دەبێت بۆ ئامادەکردنی ڤاکسینی نیپا، دڵنیابوون لە ئامادەییمان.” “بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی ئەم نەخۆشییە وێرانکەرە لە داهاتوودا.”

 پرۆفیسۆر برایان ئەنگوس، لێکۆڵەری سەرەکی تاقیکردنەوەکە و مامۆستای نەخۆشییە درمیەکان لە زانکۆی ئۆکسفۆرد دەڵێت: ڤایرۆسی نیپا بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٨ دەستنیشانکرا، بەڵام دوای ٢٥ ساڵ کۆمەڵگەی تەندروستی جیهانی هیچ ڤاکسین و چارەسەرێکی پەسەندکراوی بۆ ئەم نەخۆشییە نییە .” بەهۆی بەرزی ڕێژەی مردن و سروشتی گواستنەوەی ڤایرۆسی نیپا، نەخۆشییەکە وەک مادەیەکی نەخۆشی پەتای لە پێشینە دەستنیشانکراوە.ئەم تاقیکردنەوە هەنگاوێکە بۆ پێشەوە لە هەوڵەکان بۆ دروستکردنی کۆمەڵێک ئامراز بۆ پاراستن لەم ڤایرۆسە کوشندەیە.

 دکتۆر ئین-کیو-یۆن، لە هاوپەیمانی بۆ داهێنانەکانی ئامادەکاری بۆ پەتاکان (CEPI) وتی: “ئەم تاقیکردنەوەی ڤاکسینە بڕگەیەکی گرنگە لە دەستنیشانکردنی چارەسەرێک کە بتوانێت ڕێگری لە بڵاوبوونەوەی ناوخۆیی بکات، هاوکات یارمەتی جیهان دەدات بۆ ئامادەکاری بۆ پەتایەکی جیهانی داهاتوو.” ).

 دکتۆر ئین-کیو یۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری توێژینەوە و پەرەپێدانی ڤاکسین بە وەکالەت لە هاوپەیمانی داهێنانەکانی ئامادەکاری بۆ پەتاکان (CEPI) زیادی کرد: ڤایرۆسی نیپا توانای پەتایەکی هەیە، چونکە خانەخوێی شەمشەمەکوێرەی میوەی لەو ناوچانەدا دەبینرێت کە زیاتر لە دوو کەس تێیدا نیشتەجێن ملیار کەس.هەنگاوێک بۆ پێشەوە لە هەوڵەکانی دروستکردنی کۆمەڵێک ئامراز بۆ پاراستن لەم ڤایرۆسە کوشندەیە.

سەندیکا کارمەندێن ساخلەمیێ لقا ئاکرێ