تایا خوینبەربوونێ چییە

تايا خوينبەربوونى (Viral hemorrhagic fever ) كۆرتيا وێ (VHF)  نەخوشييەكا ڤايروسييە ژ ئەنجامێ كومەكا ڤايروسان پەيدا دبیت ، کو ئەڤ نەخوشیە ب رێکا ئاژەلان بو مروڤی دھێتە ڤەگوھاستن و کو تووشى گەلەک ئەندامێن لەشىی دبیت و ژ  كاردئێخیت و زيانى دگەهينيته كوئەندامێ زڤروکا خوينێ و ژ بەربەلاڤترین نیشانێت وێ تایەکا دژوار و خوین بەربونە و دیاربونا پنیێت خوینێ ل بن پێستی …

تــایــا کـونـگۆ

ئەو جورێ کو ئەڤە چەندە ل عیراقێ و ھندەک باژەرێن کوردستانێ دیاربووی کو دبێژنێ (crimean_congohemorrhagic fever) یانژی (تاياکونگو ) ئەف جورە نەخوشییە ب ئەنجامێ ڤایروسەکێ یە دبێژنێ ( nairo virus ) کو دھێتە ڤەگوھاستن بو مروڤان ب رێکا پێڤەداناجورە ( كێزەکێ ) ژ جورێ ( hyalomma) بو گیانەوەران و پاشی خوارنا گوشتێ وان گیانەوەرێن توشبووی ژ لایێ مروڤان ڤە و  ئەڤ جورە گیانەوەرە ژی ئەڤەنە (چێل – پەز -بزن ….) دیسان دشیاندایە ئەو جورە کێزە ب شێوەکێ ئکسەر لەقێ ل مروڤیج بدەت و ڤایروس بو مروڤی بھێتە ڤەگوھاستن…

نیـشـانـێـن نـەخـوشـیـێ

تووشبوویێن ڤێ نەخوشیێ ھندەک نیشان لنک وان دیار دبن وەکی ؟
. سەرئێشان
. تایەکا دژوار و بلند
. ئێشانا پشتێ و گەھان
. ئێشانا گەدەیێ
. بھنژین
. سوربونا چاڤان و حەفکێ
. دیاربونا پنیێت سور لسەر پیستی
دیاربوونا پنێت سور ژ ئەنجامێ کونبونا بوریێت خوینێ ژ لایێ ڤایروسێ و بەلاڤبوونا خوینێ خوینبەر بوون د ئەندامێن لەشی دا رویددەت ..
نیشانێن نەخوشیێ ل روژا چارێ یا توشبوونێ دەستپێدکەت بو ماوێ دوو حەڤتیان ڤەدکێشییت
رێژا مرنێ بووان کەسێن دکەڤنە نەخوشخانێ دا
(٩٪ – ٥٠٪)

دەلیڤەیا توشبنوونێ

ئەوکەسێن سەرەدەریێ دگەل گیانەوەران دکەن و ب خودان دکەن ،ب تایبەتی گیانەوەرێن (چێل ،پەز ،بزن ) ئەویش ب رێکا دەستکرن ب خوینا ڤان گیانەوەران
جونکی ئەڤ جورە گیانەوەرە دبنە ھەلگرێ ڤایروسێ و و نەخوشی و نیشان ل نک وان دیارناکەن ،ڤێجا ب خوارنا گوشتێ وان ل وی دەمی دشیاندایە ئەو ڤایروس بو مروڤی بھێتە ڤەگوھاستن . یانژی دشیان دایە کێزەکا توشبووی ب ڤایروسێ لەقەکێ ل مروڤی بدەت و ڤایروس بو ناڤ خوینێ بھێتە ڤەگوھاستن

 رێکێن خو پاراستنێ ژ نەخوشیا تایا خوینبەربوونێ:

١- دویرکەفتن ژ ئەوان جهان یێن مێشولە و حەشەرات لێ .
٢- دویرکەفتن ژ خوارنا ئەوی گوشتی کۆ ل سەر جادەەیان دهێتە فروتن، و مورا تەندروستی لسەر نەبیت
٣- ئەو کەسێن کۆ گوشتێ ئاژەلی دفروشن دڤێت هەمی رێنمایێن تەندروستی جێبەجێ بکەن، و دەرمانێن دژی مێشولەیان ب کاربینن، و هەروەسا ئەو کەسێن سەرەدانا وان ژی دکەن دڤیت گەلەک د ئاگەهدار بن ل کوالیتی و پاقژی و خاوێنییا گوشتی .

 چارەسەریا تایا خوینبەر بوونێ :

ئەگەر کەسەکی التهابا ڤایروسی هەبت هینگی پێتڤییە دەرمانێ جارەسەرکرنا ڤایروسی بهێنە دان بو نەخوشی. ل دەمێ هەبوونا تایێ دەرمانێ جارەسەرکرنا تایێ بهێنە دان ب نەخوشی. د هندەک حالەتان دا کەسێ توشبوو توشی زکچوونەکا توند دبیت ژبەر هندێ دڤێت جارەسەرییا زک چوونا وی بهێتە کرن ، و دبیت هلاڤێتن ژی هەبت ژ بەر هندی دبیت ژمارەکا زوورا مادەیێن ب مفا ژ دەست بدەت وەکی ڤیتامین، بەکتریایین ب مفا، خوێ و کانزایێن ب مفا، ژ بەر هندێ پێتڤییە کەسێ توشبوو ئەوان خوارنان ب خوت کۆ برەکا زور یا ڤیتامین و پروتین و کانزایان تێدابیت دا کۆ بشێت ئەوان مادەیێن ژ دەات داین قەرەبووبکەت . و ئەگەر خوینا کەسێ توشبوو کێم بوو، ژ بەر کۆ توشی خوینبەربوونێ دبیت دڤێت خوین بهێتە دان ب نەخوشی.

 دیار کرنا نەخوشیا تایا خوینبەربوونێ :

هەر کەسەکێ تا و ئێشان هەی ئەم نەشێین بێژین یێ توشی نەخوشیا تایا خوینبەربوونێ بووی، دڤێت ئەم برێکا پشکنینا خوینێ دیار بکەین کا ئەرێ کەسئ توشبوویە یان ژی نە .
پشکنینین ڤایروسی بو ئەوی کەسی دهێنە کرن کو پێکهاتینە ژ :
PCR
ELAISA

سەندیکا کارمەندێن ساخلەمیێ لقا ئاکرێ